Paylaş:

Sultan İbrahimin dövründə Kösəm Validə Sultan tərəfindən 1640-cı ildə Memar Kasım Ağa tərəfindən inşa edilən bu kompleks məscid, mədrəsə, bulaq, su hovuzu və hamamdan ibarətdir.

Məscidin tikintisində istifadə olunan materiallar arasında adi yonma daş və rəngarəng kirəmitlər seçilir. Məscidin minarəsi eyvanın altındakı akantus yarpaqlarından hazırlanmış ornamentlərlə bəzədilib, bir neçə pillə ilə çıxılan narteks isə kirəmitlə örtülmüşdür. İçərisi günbəz nağara qədər Sinan məktəbi dövrünə aid möhtəşəm kaşılarla örtülmüş, bəzək tarixində mühüm yer tutmuşdur.

Çinili Məscidinin kaşıları tədqiq edildikdə Osmanlı türklərinin ilk çiniçilik dövrünün XVI əsrin birinci yarısına qədər davam etdiyi, ikinci yarıdan sonra rəng və naxış baxımından böyük irəliləyiş əldə etdiyi görülür.

Məsciddəki kirəmitlərdə ağ, qara və qırmızı qərənfillərin, lalələrin, qızılgüllərin, gavalıların və papatyaların ahəngdar vəhdəti diqqəti çəkir.

məscidin içi

Çinili məscidinin içərisi adını aldığı kaşılarla bəzədilib, Osmanlı dövrünün rəngarəng və detallı bəzəklərini əks etdirən bir görünüşə malikdir.

Məscid kvadrat planlı və tək günbəzlidir, qiblə istiqamətindən başqa üç tərəfdən səkkizguşəli kəsikli və almaz formalı başlıqlı iyirmi mərmər sütuna söykənən, taxta damlı böyük nartekslə əhatə olunmuşdur.

Döşəmədən başlayaraq yuxarı pəncərələrə qədər məscidin daxili bəzəkləri Sinan məktəbi dövrünə aid möhtəşəm kaşılarla örtülmüşdür. Klassik türk kaşı sənətinin son nümunələrini təşkil edən bu çinilər ağ fonda pion, lalə və sümbüldən ibarət naturalist kompozisiyaya malik, mavi, firuzəyi və yaşıl rənglərin üstünlük təşkil etdiyi kaşılardır.

Məscidin şimal divarı, girişin hər iki tərəfi kirəmitlə örtülmüş, pəncərə alınlıqlarında olanlar qismən dağılmışdır. Bu vəziyyət və taxta damın oturduğu mərmər sütunlar arasındakı boşluqların dəmir torla bağlanması son yığıncaq yerinə ikinci bir boşluq hissi verir.

Məscidin xarici görünüşünə hakim olan yeknəsəqliyi ortada olan nazik və uzun, yan tərəflər isə divarların yuxarı hissəsindən açılan alçaq və enli üç uclu tağlı pəncərələr aradan qaldırır.

Məscidin içəridən ölçüləri 9,12 × 9,16 metrdir və günbəzə keçid kulonlarla təmin edilir. Girişdə, sol küncdəki daxili pilləkənlə daxil olmaq mümkün olan və Övliya Çələbinin dediyinə görə, sonradan Validə Kösəm Sultanın istəyi ilə əlavə edilən taxta qadın qalereyası var.

Məscidin xarici görünüşü

Çinili məscidin xarici görünüşü Osmanlı memarlığının rəngarəng və təfərrüatlı bəzəklərini əks etdirən göz oxşayan bir estetikaya malikdir. Məscid kvadrat planlı, tək günbəzli tikili olub, xarici səthi qeyri-bərabər kəsilmiş daşlar və aralarındakı qalın yastı kərpiclərlə rəngarəng görünüşə malikdir.

Məscidin xarici görünüşünə hakim olan yeknəsəqliyi ortada olan nazik və uzun, yan tərəflər isə divarların yuxarı hissəsindən açılan alçaq və enli, uclu tağlı üç pəncərə ilə aradan qaldırılır.

Bu pəncərələr təbii işığın məscidə daxil olmasına imkan verir və binaya zərif ab-hava verir. Bundan əlavə, divarların aşağı yarısında ikisi şimal və cənub fasadlarında, üçü isə yan tərəflərdə dəmir barmaqlıqlı dördbucaqlı pəncərələr var.

Məscidin minarəsi eyvanın altındakı akantus yarpaqlarının ornamentləri ilə bəzədilib, narteks isə məscidin adına aid olan kaşı bəzəklərinin bir hissəsi olan kirəmitlərlə örtülmüşdür.

Kütahyada hazırlanmış və şiraltı texnikası ilə hazırlanmış ağ fonda mavi, firuzəyi və yaşıl rənglərin üstünlük təşkil etdiyi, pion, lalə və sümbüllərdən ibarət naturalistik kompozisiyaya malik kaşılarla bəzədilmişdir.

Bu estetik xüsusiyyətlər Çinili məscidi sadəcə bir ibadət yeri olmaqla yanaşı, Osmanlı dövrünün sənət və memarlığını əks etdirən mədəni irs olaraq da diqqəti cəlb edir.

Aparılan bərpa və konservasiya işləri sayəsində məscidin xarici görünüşü öz orijinal forması ilə qorunub və günümüzə qədər gəlib çatıb.