Paylaş:

Türk ədəbiyyatının ən önəmli şairlərindən olan Turqut Uyar 1927-ci ildə Ankarada anadan olub. Ankara Universitetinin Dillər, Tarix-Coğrafiya fakültəsində türk dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə təhsil aldıqdan sonra müxtəlif liseylərdə müəllim işləmişdir.

Uyarın şeir səyahəti 1950-ci illərin əvvəllərində Qarip hərəkatının təsiri ilə başlayıb. 1959-cu ildə "Arz-ı Hal" adlı ilk şeir kitabını nəşr etdirdi. Bu kitabda o, gündəlik həyatın adiliyini poetik dillə çatdırıb.

1960-cı illərdə Uyarın şeirlərində daha fərdi və daxili dildən istifadə etməsi özünü qabarıq göstərir. "Dünyanın ən gözəl Ərəbistanı" (1962) və "Onlar toplandılar" (1964) kitablarında ekzistensial narahatlıqlar, tənhalıq və yadlıq mövzularından bəhs etmişdir.

1970-ci illərdə Uyarın şeirlərində daha çox ictimai problemlər və siyasi hadisələr yer almağa başladı. O, “Divan” (1970) və “Qaya dələn ot” (1974) kitablarında sosial ədalətsizlikləri və zülmü tənqid edib.

Turqut Uyar türk poeziyasına gətirdiyi yenilikçi dili və orijinal obrazları ilə tanınır. O, şeirlərində gündəlik danışıq dilindən istifadə edib, sözləri qeyri-adi üsullarla birləşdirib. O, məcaz və təşbehlərdən məharətlə istifadə edirdi.

Uyarın şeirlərində fərdin daxili aləmi, sosial problemləri və ekzistensial qayğıları dərindən işlənir. Onun şeirlərində insanın tənhalığı, qəribliyi, axtarışları ön plana çıxır.
Turqut Uyar poeziya sahəsində qazandığı uğurlara görə bir çox mükafatlara layiq görülüb. Bunlara 1968-ci il Yunus Nadi Poeziya Mükafatı, 1972-ci il Sedat Simavi Ədəbiyyat Mükafatı və 1975-ci il Respublika Şeir Mükafatı daxildir.

Turqut Uyar 22 avqust 1985-ci ildə İstanbulda ürək tutması nəticəsində 58 yaşında vəfat edib. Ölümündən sonra onun şeirləri bir çox dillərə tərcümə edilərək beynəlxalq səviyyədə tanınıb.
Turqut Uyar türk poeziyasının ən mühüm və təsirli şairlərindən sayılır. Onun şeirləri bu gün də oxunmaq və şərh olunmaqda davam edir.

Ustad şair Uyarın ən məşhur şeirlərindən birini sizinlə paylaşırıq.

Səmaya baxan dayanacaq

İkimiz də sevinə bilərik, göyə baxaq
Bu başıboş işıqlardan, bu konfet qamışlarından
Süd dişlərindən, günəşdən, alaq otlarından
Sonsuz xərclədiyim bu gözləri götür və saxla
Tut səni axtaran qorxaq əllərimdən
Bu evləri, bu evləri və bunları atlayın
Göyə baxaq

İndi filan dayanacağa gəlib səmaya baxırıq.
Deyirik ki, enməliyik, avtobus dayanır, düşürük.
Bu qaranlıq çox yaxşıdır, Allaha yaxşı işdir
Hamı yaxşı yatsın, xoşuma gəlir
Qoy oğrular, polislər, aclar, qidalananlar yatsın
Hamı yatmalıdır, mən səni yatmağa qoymaram, mən də yatmayacağam.
Hamı uzaq olanda biz orada olacağıq, yatmayacağıq
Onsuz da sərxoşuq, onsuz da küçədə öpüşəcəyik
Göyə baxım

Bilmirəm bu əllərində nə var, gəl göyə baxaq
Nə qədər möhkəm tutsam, bir o qədər güclənirəm, bir o qədər sıxlaşıram.
Ağaclar kimi tənhalığın köhnə sirləriniz bunlardır
Suyumun istiləşməsini yoxlayıram.
Səni aparıb bu günəşli yerə gətirdim
Sənin saysız-hesabsız pəncərələrin var idi, onları bir-bir bağladım
Mənə qayıtmaq üçün səni bir-bir bağladım
İndi avtobus gəlir, minib gedirik.
Geri dönməyəcəyimiz bir yer, başqa cür etmək çətindir.
Bir əlinizin kifayət etdiyini açıqlayaq.
Səni özüm üçün götürüb xilas etdim, durma, özünə xatırlat
Özünüzə xatırlatmağı dayandırmayın
Durma, gəl göyə baxaq