Paylaş:

Türklərin İslamla ilk tanışlığı 7-ci əsrin ortalarına təsadüf edir. İslamın yüksəlişindən az sonra ərəblər fəth hərəkatları ilə türklərin yaşadıqları bölgələrə yaxınlaşmağa başladılar. Xüsusən də Əməvilər dövründə (661-750) türklərlə müsəlman ərəblər arasında ilk ciddi təmaslar Xorasan və Transoxiana bölgələrində baş verdi. Lakin bu proses dinc qarşılıqlı fəaliyyətdən daha çox hərbi mübarizə və münaqişələrlə yadda qaldı.

Əməvilər dövründə ərəblər türklər üzərində tam nüfuz sahibi ola bilmədilər. Lakin 750-ci ildə Abbasilərin hakimiyyətə gəlməsi ilə bu vəziyyət dəyişdi. Abbasilər Əməvilər kimi sərt ərəb millətçi siyasəti yeritməkdənsə, müxtəlif xalqlarla daha çevik əlaqələr qurmağa üstünlük verdilər. Xüsusilə xəlifə Məmun və xəlifə Mötəsimin dövründə Abbasi ordularında türklər mühüm rol oynadılar. Zaman keçdikcə türk sərkərdələri və əsgərləri İslam mədəniyyəti ilə daha yaxından tanış oldular və İslamı qəbul etməyə başladılar.

Türklər arasında İslamı kütləvi şəkildə qəbul edən ilk böyük icma Karluklar olmuşdur. 751-ci ildə baş verən Talas döyüşü türklərin müsəlman olması prosesində dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. Bu müharibədə Karluk türkləri müsəlman ərəblərlə birlikdə çinlilərə qarşı vuruşaraq qələbə qazandılar. Bu hərbi ittifaq türklərlə müsəlmanlar arasında dostluq əlaqələrinin inkişafına zəmin hazırladı.

Türklərin İslamı dövlət səviyyəsində qəbul etmələri 10-cu əsrdə Qaraxanlılar dövlətindən başlayır. 920-ci illərdə Qaraxanlı hökmdarı Satuk Buğra xan İslamı qəbul etdi və xalqını da müsəlman olmağa təşviq etdi. Bu hadisə türklərin kütləvi şəkildə İslamı qəbul etməsində mühüm addım oldu.

Qaraxanilərdən sonra Qəznəvilər və Səlcuqlular kimi böyük türk dövlətləri də İslamı qəbul etdilər. Xüsusilə Səlcuqlular İslam dünyasının himayədarı oldular, İslamı mənimsədilər və onun yayılmasına böyük töhfə verdilər. Böyük Səlcuqlu dövlətinin qurulması ilə türklər İslam dünyasının ən önəmli aktyorlarından birinə çevrildi.

Türklərin müsəlman olması əsrlər boyu davam edən bir prosesdir. Əvvəlcə müharibələrlə başlayan təmaslar zamanla ticarət, mədəni qarşılıqlı əlaqə və siyasi ittifaqlar sayəsində dostcasına çevrilməyə çevrildi. Kərlüklər, Qaraxanlılar, Qəznəvilər və Səlcuqlar kimi türk dövlətləri bu prosesin ən mühüm aktorları idi. Türklər İslamı qəbul etdikdən sonra İslam sivilizasiyasına böyük töhfələr vermiş, Osmanlı və digər böyük dövlətlər vasitəsilə İslam dünyasının liderlərindən birinə çevrilmişlər.