Paylaş:

Yağlı qaraciyər bütün dünyada ən çox yayılmış və sürətlə artan xroniki qaraciyər xəstəliklərindən biri kimi seçilir. Türkiyədə piylənmə və şəkər xəstəliyinin sürətlə artması ilə bu, əhəmiyyətli bir xalq sağlamlığı probleminə çevrilib. Mütəxəssislər Türkiyədə yağlı qaraciyər xəstəliyinin yayılmasının 48% olduğunu və bədən kütlə indeksi 25 yaşdan yuxarı olanlarda bu nisbətin 63%-ə yüksəldiyini bildirir.
Yağlı qaraciyər xəstəliyi adətən simptomlar olmadan irəliləyir və tez-tez ultrasəs və ya qaraciyər funksiyası testlərində anormallıqlar kimi radioloji görüntüləmə ilə aşkar edilir. Lakin ehtiyat tədbirləri görülməzsə, bu, irəli mərhələdə qaraciyər sirrozuna və ya qaraciyər xərçənginə səbəb ola bilər. Mütəxəssislər 2030-cu ildə qaraciyərin yağlanmasının siroz və qaraciyər transplantasiyasının ən çox görülən səbəbinin olacağı gözlənilir.
Qaraciyərin piylənməsi alkoqol və alkoqolsuz səbəblərdən yarana bilər. Qaraciyərdə 5-10%-dən çox yağ yığılması nəticəsində inkişaf edir. Metabolik sindromun bir hissəsi kimi də yarana bilən bu vəziyyət piylənmə, 2-ci tip diabet, hipertoniya, insulin müqaviməti, ürək-damar xəstəlikləri və yüksək sidik turşusu kimi xəstəliklərlə əlaqələndirilir. Spirtli içki içməyən insanlarda qaraciyərdə alkoqolun zədələnməsinə bənzər yağ yığılması nümunəsi müşahidə oluna bilər. Metabolik sindrom simptomları olan kilolu insanlarda spirt istehlakı xəstəliyin gedişatına əhəmiyyətli dərəcədə kömək edir.

Artıq çəkisi olan insanlar risk altındadır

Artıq çəkili insanlar, piylənmə xəstələri, şəkərli diabet və insulin müqaviməti olanlar, qan lipidləri yüksək olanlar, bədən kütlə indeksi 25-dən yuxarı olanlar, qalın bel ətrafı olanlar (kişilərdə 94 sm-dən, qadınlarda 80 sm-dən yuxarı) və yağlı qaraciyər riski ilə spirt istehlak edin. Qeyri-sağlam qidalanma, oturaq həyat tərzi, nizamsız yemək vərdişləri, menopoz və bəzi dərmanların istifadəsi də riski artırır.
Yağlı qaraciyər xəstəliyi normal çəkidə olan insanlarda da müşahidə oluna bilər. Bu insanlarda insulin müqaviməti, visseral piylənmə (visseral piylənmə) və genetik faktorlar risk yaradır. Yağlı qaraciyəri olan xəstələr şəkərli diabet və ürək xəstəlikləri üçün yoxlanılmalıdır. Yağlı qaraciyəri olan insanlarda şəkərli diabet riski 2-5 dəfə, ürək-damar xəstəlikləri riski isə 2-3 dəfə artır. Diabet xəstələri, metabolik sindromu olanlar, ailəsində yağlı qaraciyər səbəbiylə qaraciyər sirozu olanlar və spirtli içki qəbul edən şəxslər qaraciyərdə sərtləşmə və ya zədələnmənin inkişafı baxımından qiymətləndirilməlidir.
Hazırda qaraciyərin zədələnməsini təyin etmək üçün Fibroscan/CAP metodundan istifadə edilir. Bu üsulla qaraciyərdəki yağ miqdarı və sərtlik dərəcəsi kəmiyyətcə ölçülə bilər, beləliklə bir çox xəstədə qaraciyər biopsiyasına ehtiyac olmadan qaraciyərin vəziyyəti qiymətləndirilə bilər.