Böyük Hun İmperiyası.....

Böyük Hun İmperiyası Orta Asiyada Tyan Şan dağları və onun ətrafında yaşayan hunlar tərəfindən qurulmuşdur.

Böyük Hun İmperiyası.....
Doc.FƏRİD EYVAZOV

Böyük Hun İmperiyası.....

Böyük Hun İmperiyası Orta Asiyada Tyan Şan dağları və onun ətrafında yaşayan hunlar tərəfindən qurulmuşdur. Onların ilk lideri Teoman tayfaları bir araya gətirərək güclü mərkəzi hökumət təşkil etdi və eramızdan əvvəl 220-ci ildə Böyük Hun İmperatorluğunu qurdu.

Bu imperiyanın sərhədləri Monqolustan bölgəsindən Çinin şimal-qərbinə qədər uzanırdı.

Böyük Hun İmperiyası köçəri həyat tərzinə malik idi və yazı mədəniyyəti yox idi. Bununla belə, onların sənəti, musiqisi və xüsusilə metal işi yüksək səviyyədə inkişaf etmişdir.

Onlar müxtəlif mədəniyyətlərlə qarşılıqlı əlaqədə olmaqla Çin, İran və Roma mədəniyyətlərinə də töhfə vermişlər. Onlar məskunlaşmasalar da, əkinçiliklə məşğul olub, su kanalları çəkiblər.

Böyük Hun İmperiyasının hökmdarları:

Teoman (e.ə. 220-209): O, imperiyanın qurucusu və ilk hökmdarı olub.

Mete (e.ə. 209-174): Teomanın oğlu və hökmdarı.

Kiok (e.ə. 174-160): Metenin oğlu və hökmdarı.

Kün-Çin: Kiokun oğlu və hökmdarı.

Hohanyeh: Kün-Çinin oğlu və hökmdarı.

Hun sənətinin bəzi xüsusiyyətləri

Böyük Hun İmperiyasının sənəti onların köçəri həyat tərzində və təbii mühitində əks olunan özünəməxsus xarakter daşıyırdı. Hun sənətinin bəzi xüsusiyyətləri bunlardır:

Kurqanlar və dəfn otaqları: Altay dağlarının ətəyindəki kurqanlarda tapılan pazırık əsərləri Hun sənətinin mühüm nümunələridir. Bu qəbir kameraları piramidaya bənzər strukturlarla tikilmişdir.

Heyvan rəsmləri: Hun sənətində ən çox rast gəlinən səhnələr heyvan rəsmləri və heyvan döyüşləri idi. Maral, qartal, dağ keçisi, şir, qrif kimi fiqurlar işlənmişdir.

Toxuculuq işləri: Parça, xalça və keçədən hazırlanmış üzlüklərdə zəngin toxuculuq işləri görülmüşdür. Bu əsərlərdə insan fiqurlarından və heyvan təsvirlərindən tez-tez istifadə edilmişdir.

Hun sənəti köçəri məişətin praktiki ehtiyacları ilə estetik anlayışın birləşməsini əks etdirirdi.

Bu dövrə aid bəzi mühüm memarlıq əsərləri

Böyük Hun İmperiyasının memarlıq nümunələri əsasən kurqanlar (qəbir strukturları) və bəzi paqodalarla məhdudlaşır. Bu dövrə aid bəzi mühüm memarlıq əsərlərini təqdim edirik:

Kurqanlar: Kurqanlar Altay dağlarının ətəklərində yerləşən türbə memarlığının nümunələridir. Bu kurqanlar iki hissədən ibarətdir: xarici hissəsi kündələrlə əhatə olunmuş və taxta dirəklərlə örtülmüş, daxili hissəsi isə tabutun qoyulduğu hissədir1. Pazırık Kurqanları, Basadar Kurqanları, Şibe Kurqanları və Ukok Yaylası Kurqanları kimi nümunələr bu dövrün memarlığını əks etdirir.

Hai Bao Ta Paqodası: Çindəki ən qədim paqoda olan Hai Bao Ta Böyük Hunlar dövründə tikilmişdir. 11 mərtəbəlidir və sadə arxitekturaya malikdir.

Böyük Hun İmperiyasının memarlıq əsərləri köçəri məişət ehtiyacları ilə estetik idrakın birləşməsindən formalaşmışdır.

Böyük Hun İmperiyası qüdrətli bir dövlət kimi mövcudluğunu davam etdirdi, lakin sonda müxtəlif amillərə görə dağıldı.

Bu amillərə daxili mübarizələr, xarici hücumlar və təbii fəlakətlər daxildir. İmperiya tarix boyu mühüm rol oynamış və Orta Asiyanın siyasi xəritəsini formalaşdırmışdır.